Power Monitoring
Power Factor คืออะไร ทำไมโรงงานต้องเฝ้าดู (ลดค่าปรับ/ค่าไฟ)
Power Factor (PF) คืออัตราส่วนกำลังจริง (kW) ต่อกำลังปรากฏ (kVA) บอกว่าไฟที่ดึงมาถูกใช้เป็นงานจริงแค่ไหน โรงงานที่มีโหลดเหนี่ยวนำมาก (มอเตอร์) มักมี PF ต่ำและกำลังรีแอกทีฟ (kVAR) สูง การไฟฟ้าจะคิดค่าปรับเมื่อ kVAR เฉลี่ยเกิน 61.97% ของ kW (เทียบเท่า PF ~0.85 lagging) การเฝ้าดู PF ด้วยมิเตอร์ช่วยรู้ตัวก่อนและตัดสินใจติด Capacitor ชดเชยได้ตรงจุด
Power Factor (PF) หรือ “ตัวประกอบกำลัง” บอกว่าไฟที่โรงงานดึงมา ถูกใช้เป็น งานจริง มากน้อยแค่ไหน ค่านี้กระทบ ค่าไฟโดยตรง เพราะการไฟฟ้ามีการคิด ค่าปรับ Power Factor เมื่อค่ารีแอกทีฟสูงเกินเกณฑ์
PF คืออะไร (สั้น ๆ)
Power Factor = กำลังจริง (kW) / กำลังปรากฏ (kVA)
โหลดเหนี่ยวนำอย่าง มอเตอร์ ดึง “กำลังรีแอกทีฟ (kVAR)” มาสร้างสนามแม่เหล็ก ส่วนนี้ไม่ได้กลายเป็นงาน โดยตรง แต่ทำให้กำลังปรากฏ (kVA) และกระแสสูงขึ้น เมื่อ kVAR มาก PF จะต่ำ
ทำไมต้องเฝ้าดู — เรื่องค่าปรับ
การไฟฟ้า (กฟน./กฟภ.) จะคิด ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ เมื่อกำลังรีแอกทีฟ (kVAR) เฉลี่ยสูงสุด เกิน 61.97% ของกำลังจริง (kW) เฉลี่ยสูงสุดในรอบบิล ซึ่งเทียบเท่ากับ PF ประมาณ 0.85 lagging
ค่าปรับ ≈ [ kVAR − (kW × 61.97 / 100) ] × อัตราต่อ kVAR (ตามประกาศ)
อัตราต่อ kVAR และรายละเอียดการคิด เป็นไปตามประกาศของการไฟฟ้าและมีการปรับเป็นระยะ ให้ยึด ประกาศฉบับล่าสุดของ กฟน./กฟภ. เสมอ ตัวเลขในบทความเป็นการอธิบายเกณฑ์ ไม่ใช่การรับรองอัตรา
เฝ้าดูด้วยมิเตอร์อย่างไร
มิเตอร์ดิจิทัลหรือรีเลย์ที่มีมิเตอร์ในตัว (เช่นตระกูล Samwha DSP) แสดง PF และ kVAR แบบเรียลไทม์ ทำให้เห็นว่าช่วงไหน PF ตก โหลดใดเป็นต้นเหตุ และควรชดเชยเท่าไร ก่อนตัดสินใจติด Capacitor Bank
เชื่อมกับการเลือกอุปกรณ์
ถ้ายังไม่มีจุดวัด เริ่มที่ Power Meter ดิจิทัลคืออะไร และ วิธีเลือก Power Meter เพื่อเลือกให้วัด PF/kVAR ได้ตรงกับที่ต้องใช้
แหล่งอ้างอิง
เกณฑ์และอัตราค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์ให้ยึด ประกาศอัตราค่าไฟฟ้าของการไฟฟ้า (กฟน./กฟภ.) ฉบับล่าสุด
ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
การไฟฟ้าคิดค่าปรับ Power Factor เมื่อไร?
เมื่อกำลังไฟฟ้ารีแอกทีฟ (kVAR) เฉลี่ยสูงสุด เกิน 61.97% ของกำลังไฟฟ้าจริง (kW) เฉลี่ยสูงสุดในรอบบิล (เทียบเท่า PF ประมาณ 0.85 lagging) ส่วนที่เกินจะถูกคิดค่าปรับตามอัตราในประกาศ — ตรวจสอบอัตราล่าสุดของ กฟน./กฟภ.
PF ต่ำเกิดจากอะไร?
ส่วนใหญ่มาจากโหลดเหนี่ยวนำ เช่น มอเตอร์ หม้อแปลง บัลลาสต์ ที่ดึงกำลังรีแอกทีฟ (kVAR) มาก ทำให้กำลังปรากฏ (kVA) สูงกว่ากำลังจริง (kW) โดยเฉพาะเมื่อมอเตอร์เดินเบา (โหลดน้อย)
แก้ PF ต่ำอย่างไร?
นิยมติดตั้ง Capacitor Bank ชดเชยกำลังรีแอกทีฟให้ PF ขยับเข้าใกล้เป้าหมาย แต่ควรวัด PF/kVAR จริงก่อนเพื่อเลือกขนาดให้พอดี การเฝ้าดูด้วยมิเตอร์จึงเป็นก้าวแรกที่สำคัญ
แหล่งอ้างอิง
- การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) — อัตราค่าไฟฟ้าประเภทต่าง ๆ — ค่าเพาเวอร์แฟกเตอร์: kVAR เกิน 61.97% ของ kW คิดค่าปรับตามอัตราในประกาศ — ตรวจสอบฉบับล่าสุด
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท