สายไฟ & อุปกรณ์ป้องกันวงจร
วิธีเลือกขนาดสายไฟให้เหมาะกับโหลด (ampacity + แรงดันตก)
เลือกขนาดสายไฟจากสองด้านพร้อมกัน (1) พิกัดรับกระแส (ampacity) ต้องมากกว่ากระแสใช้งานหลังเผื่อการ Derating ตามวิธีเดินสาย จำนวนสายในท่อ และอุณหภูมิแวดล้อม และ (2) แรงดันตกต้องไม่เกินเกณฑ์ วสท. (รวมไม่เกิน 5%) โดยเฉพาะสายที่เดินไกล เลือกขนาดที่ผ่านทั้งสองเงื่อนไข แล้วประสานกับอุปกรณ์ป้องกัน (เบรกเกอร์/ฟิวส์) ให้เหมาะ ควรยึดตารางในมาตรฐานและเงื่อนไขติดตั้งจริง
เลือกสายเล็กไปเสี่ยงร้อน/ไหม้ เลือกใหญ่ไปเปลืองต้นทุน การเลือกขนาดสายให้พอดีต้องดู สองด้านพร้อมกัน คือพิกัดรับกระแสและแรงดันตก บทความนี้สรุปเป็นขั้นตอน
ดูสองด้านพร้อมกัน
- พิกัดรับกระแส (ampacity) — สายต้องรับกระแสใช้งานได้ หลังเผื่อการ Derating
- แรงดันตก (voltage drop) — ต้องไม่เกินเกณฑ์ วสท. (รวมไม่เกิน 5%)
บ่อยครั้งสายที่รับกระแสได้พอ แต่เดินไกลจนแรงดันตกเกิน — ต้องขยับขนาดขึ้นเพื่อผ่านทั้งคู่
ขั้นตอนเลือก
- หากระแสใช้งาน ของโหลด (มอเตอร์: จาก Nameplate หรือ เครื่องคำนวณกระแสมอเตอร์)
- เลือกขนาดสายเบื้องต้น จากตารางพิกัดรับกระแสให้มากกว่ากระแสใช้งาน
- เผื่อ Derating ตามวิธีเดินสาย จำนวนสายในท่อ และอุณหภูมิแวดล้อม (คูณตัวประกอบลด)
- ตรวจแรงดันตก ด้วย เครื่องคำนวณแรงดันตก ถ้าเกินให้ขยับขนาดขึ้น
- ประสานกับอุปกรณ์ป้องกัน (เบรกเกอร์/ฟิวส์) — ดู การประสานการป้องกัน
ข้อควรระวัง
- Derating สำคัญมาก — เดินหลายเส้นในท่อเดียวหรืออุณหภูมิสูง พิกัดรับกระแสจะลดลงจากในตาราง
- สายมอเตอร์ มีกระแสเริ่มต้นสูงและเดินต่อเนื่อง เผื่อให้เหมาะและประสานกับ EOCR
- ยึดตารางมาตรฐานจริง ตัวเลขพิกัดขึ้นกับชนิดสาย ฉนวน และวิธีติดตั้ง
มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
พิกัดรับกระแสและการ Derating อ้างอิง มาตรฐานการติดตั้งฯ (วสท.) และแนวทาง IEC 60364-5-52 เกณฑ์แรงดันตก รวมไม่เกิน 5% ควรตรวจฉบับล่าสุดและเงื่อนไขติดตั้งจริงเสมอ
ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
เลือกสายดูแค่กระแสพอไหม?
ไม่พอ ต้องดูทั้งพิกัดรับกระแส (ampacity) หลังเผื่อ Derating และแรงดันตกไม่เกินเกณฑ์ สายที่รับกระแสได้พอแต่เดินไกลอาจแรงดันตกเกิน ต้องขยับขนาดขึ้น
Derating คืออะไร ทำไมต้องเผื่อ?
Derating คือการลดพิกัดรับกระแสของสายเมื่อสภาพติดตั้งไม่เอื้อระบายความร้อน เช่น เดินหลายเส้นในท่อเดียว อุณหภูมิสูง หรือเดินฝังดิน ต้องคูณตัวประกอบลดตามตารางมาตรฐาน
สายมอเตอร์ต้องเผื่ออะไรเพิ่ม?
มอเตอร์มีกระแสเริ่มต้นสูง (DOL 6–8 เท่า) และเดินต่อเนื่อง ควรเลือกสายและอุปกรณ์ป้องกันให้เผื่อ และประสานกับรีเลย์ป้องกันมอเตอร์ให้เหมาะ
แหล่งอ้างอิง
- วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท./EIT) — มาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทย — ตารางพิกัดรับกระแส ตัวประกอบ Derating และเกณฑ์แรงดันตก — ตรวจสอบฉบับล่าสุด
- IEC 60364-5-52 — Electrical installations – Wiring systems (current-carrying capacities)
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท