สายไฟ & อุปกรณ์ป้องกันวงจร
แรงดันตก (Voltage Drop) คืออะไร ทำไมต้องคุม
แรงดันตก (Voltage Drop) คือแรงดันที่ลดลงตามความยาวสายจากความต้านทานของตัวนำ ยิ่งกระแสมากหรือสายยาว ยิ่งตกมาก ถ้าปลายทางแรงดันต่ำเกินไป มอเตอร์จะออกตัวยาก ร้อน และอุปกรณ์ทำงานเพี้ยน มาตรฐาน วสท. แนะนำให้แรงดันตกรวมไม่เกิน 5% (วงจรย่อยแนะนำ ≤ 3%) แก้ได้ด้วยการเพิ่มขนาดสาย ลดระยะ หรือปรับการจัดโหลด
แรงดันตก (Voltage Drop) คือแรงดันไฟฟ้าที่ “หายไป” ระหว่างต้นทางกับปลายทางตามความยาวสาย เกิดจาก ความต้านทานของตัวนำ ยิ่งกระแสมากหรือสายยิ่งยาว แรงดันก็ตกมากขึ้น เป็นเรื่องที่ต้องคุมตั้งแต่ออกแบบ
ทำไมต้องคุม
มอเตอร์ออกตัวยาก กระแสสูงและร้อน · อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทำงานเพี้ยน · หลอดไฟหรี่ · ประสิทธิภาพลดลง
โดยเฉพาะ มอเตอร์ ที่อยู่ปลายสายยาว แรงดันที่ตกทำให้แรงบิดออกตัวลด กระแสสูงขึ้น และเสี่ยงทริปหรือร้อน
สูตรคำนวณ (วิธีมาตรฐาน)
VD (โวลต์) = (mV/A/m × I × L) / 1000 · %VD = VD / แรงดันระบบ × 100
โดย mV/A/m เป็นค่าประจำของสายแต่ละขนาด อ่านจากตารางมาตรฐาน/แคตตาล็อกสาย (มีคอลัมน์แยก 1 เฟส/3 เฟส) ส่วน I = กระแส (A) และ L = ระยะสายทางเดียว (เมตร) ลองคำนวณได้ที่ เครื่องคำนวณแรงดันตก
เกณฑ์ที่ควรผ่าน
มาตรฐานการติดตั้งฯ ของ วสท. แนะนำให้ แรงดันตกรวม (สายป้อน + วงจรย่อย) ไม่เกิน 5% ของแรงดันที่กำหนด และมักให้วงจรย่อยไม่เกิน 3% หากคำนวณแล้วเกิน ควรพิจารณาแก้ตามด้านล่าง
วิธีลดแรงดันตก
- เพิ่มขนาดสาย — ลดความต้านทาน เป็นวิธีที่ตรงที่สุด
- ลดระยะเดินสาย — เดินให้สั้นลงหรือย้ายจุดจ่ายไฟใกล้โหลด
- จัดโหลดใหม่ — กระจายโหลดไม่ให้กระแสในสายเส้นเดียวสูงเกิน
อ่านต่อ
การเลือกขนาดสายต้องดูทั้งแรงดันตกและพิกัดรับกระแส — ดู วิธีเลือกขนาดสายไฟ
มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
เกณฑ์แรงดันตกอ้างอิง มาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทย (วสท.) ควรตรวจฉบับล่าสุดเสมอ
ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
แรงดันตกมากเกินไปมีผลอย่างไร?
ปลายทางแรงดันต่ำ ทำให้มอเตอร์ออกตัวยาก กระแสสูงและร้อน อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทำงานเพี้ยน หลอดไฟหรี่ และประสิทธิภาพโดยรวมลดลง
มาตรฐานกำหนดแรงดันตกเท่าไร?
มาตรฐานการติดตั้งฯ ของ วสท. แนะนำให้แรงดันตกรวม (สายป้อน+วงจรย่อย) ไม่เกิน 5% ของแรงดันที่กำหนด โดยมักให้วงจรย่อยไม่เกิน 3% — ตรวจสอบฉบับล่าสุดของ วสท.
ลดแรงดันตกอย่างไร?
เพิ่มขนาดสาย (ลดความต้านทาน) ลดระยะเดินสาย จัดโหลดใหม่ หรือย้ายจุดจ่ายไฟให้ใกล้โหลดขึ้น การเพิ่มขนาดสายเป็นวิธีที่ตรงที่สุด
แหล่งอ้างอิง
- วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท./EIT) — มาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทย — เกณฑ์แรงดันตกรวมไม่เกิน 5% — ตรวจสอบฉบับล่าสุด
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท