ติดตั้ง & สตาร์ทมอเตอร์
EOCR ในวงจรสตาร์-เดลต้า: ติดตรงไหน ทำไมตั้งค่า FLA × 0.58
ในวงจรสตาร์-เดลต้าขณะรันโหมดเดลต้า กระแสในขดลวด (Phase) เท่ากับกระแส Line หารด้วย √3 หรือ FLA × 0.58 ดังนั้นถ้า EOCR หรือ CT ติดฝั่ง Line ให้ตั้ง Current Dial เท่า FLA ตาม Nameplate แต่ถ้าติดในกิ่งเดลต้า (อนุกรมกับขดลวด) ต้องตั้งประมาณ FLA × 0.58 ถ้าตั้งเท่า FLA เต็ม รีเลย์จะเห็นกระแสต่ำกว่าค่าตั้งมากจนแทบไม่ป้องกันอะไรเลย
คำถามยอดฮิตของตู้สตาร์-เดลต้า: "ตั้ง EOCR เท่าไร?" — คำตอบขึ้นกับ ตำแหน่งของรีเลย์/CT เพียงอย่างเดียว และนี่คือจุดที่ผิดกันบ่อยที่สุดในภาคสนาม
กระแส Line กับกระแสขดลวดไม่เท่ากัน
ขณะมอเตอร์รันในโหมดเดลต้า ขดลวดแต่ละชุดต่อคร่อมแรงดัน Line โดยตรง กระแสในขดลวด (Phase) กับกระแสในสายเมน (Line) สัมพันธ์กันตามหลักวงจรสามเฟส:
I_phase = I_line ÷ √3 ≈ I_line × 0.577 — เช่น FLA 45 A → กระแสในขดลวด ≈ 26 A
FLA บน Nameplate คือ กระแส Line เสมอ ดังนั้นสายที่วิ่งเข้ากิ่งเดลต้า (ผ่านคอนแทคเตอร์เมน ไปเข้าขดลวด) จะมีกระแสต่ำกว่า FLA ราว 42%
ตำแหน่งติดตั้งสองแบบ
- ฝั่ง Line — ร้อยสายเมนก่อนแยกเข้าชุดคอนแทคเตอร์ รีเลย์เห็นกระแสเต็ม = FLA
- ในกิ่งเดลต้า — ร้อยสายช่วงระหว่างคอนแทคเตอร์เมนกับขดลวด (อนุกรมกับขดลวด) รีเลย์เห็นกระแส = FLA ÷ √3
ทั้งสองแบบใช้ได้ — แต่ ค่าตั้งต้องตรงกับตำแหน่ง
ตั้งค่าอย่างไร
ฝั่ง Line: ตั้ง Dial = FLA · ในกิ่งเดลต้า: ตั้ง Dial = FLA × 0.58
ถ้ารีเลย์อยู่ในกิ่งเดลต้าแต่ตั้ง Dial เท่า FLA รีเลย์จะเห็นกระแสแค่ ~58% ของค่าตั้ง มอเตอร์ต้องโหลดเกินถึงราว 1.7 เท่าของพิกัด รีเลย์ถึงจะเริ่มนับเวลาทริป — ขดลวดอาจไหม้ก่อนรีเลย์ทำงาน
ตัวอย่างคำนวณ
มอเตอร์ 22 kW, 380 V, Nameplate FLA 45 A สตาร์ทแบบสตาร์-เดลต้า:
- รีเลย์ฝั่ง Line → ตั้ง 45 A (รุ่นช่วงที่ครอบ เช่น 10–60 A)
- รีเลย์ในกิ่งเดลต้า → เห็นกระแส 45 ÷ 1.732 ≈ 26 A → ตั้ง ≈ 26 A (26 A อยู่กลางช่วงรุ่น 10–60 A พอดี หรือใช้รุ่น 3–30 A ก็ครอบคลุม)
ลองกับกระแสมอเตอร์ของคุณเองได้ที่ เครื่องคำนวณกระแสสตาร์-เดลต้า
ระวังจังหวะเปลี่ยนสตาร์ → เดลต้า
จังหวะสลับคอนแทคเตอร์มีกระแสกระชากสั้น ๆ เสมอ ถ้า D-Time หมดก่อนถึงจังหวะเปลี่ยน รีเลย์อาจทริปทั้งที่ไม่มีอะไรผิด ให้จับเวลาตั้งแต่กดสตาร์ทจนเข้าโหมดเดลต้าเรียบร้อย แล้วตั้ง D-Time ให้ครอบคลุมช่วงนั้น — หลักการเดียวกับ ตั้งค่า EOCR ครั้งแรก
อ่านต่อ
เปรียบเทียบวิธีสตาร์ททั้งหมดที่ DOL vs สตาร์-เดลต้า vs Soft Starter vs VFD ทริปตอนสตาร์ทดู EOCR ทริปตอนสตาร์ท และพื้นฐาน CT ที่ CT และ CT Ratio คืออะไร
มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
ความสัมพันธ์ I_phase = I_line ÷ √3 เป็นหลักวงจรไฟฟ้าสามเฟสพื้นฐาน ส่วนพฤติกรรมการป้องกัน ของ Motor Starter อ้างอิง IEC 60947-4-1:2023 (Ed. 5.0) — ตำแหน่งติดตั้งและ wiring diagram ของรุ่นที่ใช้ให้ยึดคู่มือรุ่นนั้นเป็นหลัก
ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ติดฝั่ง Line หรือในกิ่งเดลต้า แบบไหนดีกว่า?
ฝั่ง Line ตั้งค่าง่ายกว่า (ใช้ FLA ตรง ๆ) และเห็นกระแสรวมของมอเตอร์ ส่วนในกิ่งเดลต้าเห็นกระแสขดลวดจริงแต่ต้องคูณ 0.58 ให้ถูก แบบที่เหมาะขึ้นกับผังตู้และตำแหน่งคอนแทคเตอร์ — สำคัญที่สุดคือรู้ว่ารีเลย์อยู่ตำแหน่งไหนแล้วตั้งค่าให้ตรงกับตำแหน่งนั้น
ตั้งค่าเท่า FLA ทั้งที่รีเลย์อยู่ในกิ่งเดลต้า จะเกิดอะไรขึ้น?
รีเลย์เห็นกระแสเพียง ~58% ของกระแส Line มอเตอร์ต้องโหลดเกินอย่างหนัก (ราว 1.7 เท่า) กว่ารีเลย์จะมองว่าถึงค่าตั้ง เท่ากับแทบไม่มีการป้องกันโหลดเกินจริง
ทริปตอนจังหวะเปลี่ยนจากสตาร์เป็นเดลต้า แก้อย่างไร?
จังหวะเปลี่ยนมีกระแสกระชากสั้น ๆ (Transition Transient) ตั้ง D-Time ให้ครอบคลุมถึงหลังจังหวะเปลี่ยน หรือใช้ O-Time ที่ไม่ไวเกินไป และตรวจจังหวะเวลาของไทเมอร์สตาร์-เดลต้าว่าไม่เปลี่ยนเร็วเกินขณะมอเตอร์ยังไม่ถึงรอบ
แหล่งอ้างอิง
- Schneider Electric — EOCR-SS Datasheet (EOCRSS-30S) — ช่วงกระแส 3–30 A, D-Time 1–120 s
- Schneider Electric — EOCR-SSD Datasheet (EOCRSSD-60S) — ช่วงกระแส 10–60 A, D-Time 1–30 s
- ABB — Softstarter Handbook (1SFC132060M0201) — อุปกรณ์ที่ต่อแบบ Inside Delta รับกระแส 1/√3 ≈ 58% ของกระแส Line จึงตั้งค่าที่ 58% ของกระแสพิกัดมอเตอร์
- IEC 60947-4-1:2023 (Ed. 5.0) — Contactors and motor-starters – Electromechanical contactors and motor-starters
เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท