วิเคราะห์อาการ Trip

มอเตอร์ทริปเพราะไฟรั่วลงดิน (Ground Fault) — สาเหตุและการตรวจ

เขียนโดย: ทีมวิศวกรรม SAV Automationอ้างอิง: ตามหลักการ Zero-phase CT และมาตรฐาน IEC 60255-151 (ดูแหล่งอ้างอิงด้านล่าง)ปรับปรุงล่าสุด: 25 กรกฎาคม 2569

คำตอบโดยสรุป

การทริปจากไฟรั่วลงดินเกิดเมื่อมีกระแสบางส่วนไหลลงดินแทนที่จะไหลกลับตามสาย มักมาจากฉนวนขดลวดเสื่อม ความชื้น หรือสายชำรุด ตรวจจับด้วย ZCT ที่วัดผลรวมกระแส (ปกติเป็นศูนย์ ถ้าไม่เป็นศูนย์แปลว่ามีไฟรั่ว) แล้วส่งให้ Ground Fault Relay สั่งตัด การตรวจเริ่มจากวัดค่าความเป็นฉนวน (Insulation Resistance) และตรวจความชื้น/สภาพสาย

ถ้ารีเลย์แจ้งสาเหตุ Trip เป็น GF / Ground Fault / Earth Leakage แปลว่ามีกระแสบางส่วน “รั่ว” ลงดิน แทนที่จะไหลกลับตามสายครบวงจร ซึ่งเป็นสัญญาณของฉนวนที่เริ่มมีปัญหา — ไม่ควรมองข้าม

ไฟรั่วลงดินคืออะไร

ในภาวะปกติ กระแสที่ไหลออกไปเท่ากับที่ไหลกลับ ผลรวมเป็นศูนย์ เมื่อฉนวนเสื่อมหรือมีความชื้น กระแสบางส่วน ไหลลงดิน ทำให้ผลรวมกระแส ไม่เป็นศูนย์ เกิดเป็น “กระแสรั่ว (residual current)”

ℹ️ ตรวจด้วย ZCT

ZCT ให้สายมีกระแสทุกเส้นลอดผ่านแกนเดียวกัน วัด “ผลรวม” ของกระแส ปกติ ≈ 0 เมื่อมีไฟรั่วจะไม่เป็นศูนย์ แล้วส่งสัญญาณให้ Ground Fault Relay สั่งตัด — อ่านหลักการเต็มที่ ZCT คืออะไร

สาเหตุที่พบบ่อย

ฉนวนขดลวดเสื่อม จากความร้อนสะสม อายุการใช้งาน หรือโหลดเกินซ้ำ ๆ
ความชื้น / น้ำเข้า โดยเฉพาะมอเตอร์กลางแจ้งหรือพื้นที่เปียก
สายชำรุด / ฉนวนถลอก ที่จุดต่อหรือรางสาย
ฝุ่นเปียกสะสม ทำให้เกิดทางเดินกระแสลงดิน

วิธีตรวจ

วัดค่าความเป็นฉนวน (Insulation Resistance) ของขดลวดมอเตอร์เทียบกับกราวด์ — ค่าต่ำผิดปกติบ่งชี้ฉนวนเสื่อม
ตรวจความชื้น/คราบน้ำ ในกล่องต่อสายและตัวมอเตอร์
ตรวจสภาพสายและจุดต่อ หาฉนวนถลอกหรือจุดรั่ว
ตรวจการติดตั้ง ZCT ว่าสายครบเส้นลอดผ่าน และสาย PE ไม่ได้ลอดผ่าน (ไม่งั้นตรวจจับพลาด)

อุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง

การตรวจไฟรั่วใช้ ZCT เป็นเซ็นเซอร์คู่กับ Ground Fault Relay (เช่น Samwha DSP-DGFR-A) หรือ EOCR ตระกูลที่มีฟังก์ชัน Ground Fault ในตัว วิธีเลือกขนาด ZCT ดูได้ที่ วิธีเลือกขนาด ZCT

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง

ข้อกำหนดเชิงหน้าที่ของการป้องกันกระแสอ้างอิง IEC 60255-151:2009 (Ed. 1.0) สำหรับพิกัดกระแสรั่วและเวลา หน่วงที่เหมาะสม ควรยึดคู่มือรีเลย์และข้อกำหนดการติดตั้งของงานนั้น ๆ

ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น

ZCT Woonyoung (ตรวจไฟรั่ว) →Digital Ground Fault Relay (Samwha) →ดูอุปกรณ์ป้องกันทั้งหมด →

💬 ปรึกษา / ส่ง Nameplate ทาง LINE 🧾 ขอใบเสนอราคา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ไฟรั่วลงดินตรวจจับด้วยอะไร?

ด้วย ZCT (Zero-phase Current Transformer) ที่ให้สายมีกระแสทุกเส้นลอดผ่านแกนเดียวกัน ปกติผลรวมกระแสเป็นศูนย์ เมื่อมีไฟรั่วผลรวมจะไม่เป็นศูนย์ ZCT เหนี่ยวนำสัญญาณส่งให้ Ground Fault Relay สั่งตัด

สาเหตุไฟรั่วที่พบบ่อยคืออะไร?

ฉนวนขดลวดมอเตอร์เสื่อมจากความร้อน/อายุ ความชื้นหรือน้ำเข้า สายชำรุด/ฉนวนถลอก และฝุ่นเปียกสะสม ควรวัดค่าความเป็นฉนวน (Insulation Resistance) เพื่อยืนยัน

สายดินต้องลอดผ่าน ZCT ไหม?

ไม่ควร สาย PE/Ground ต้องไม่ลอดผ่าน ZCT ให้เฉพาะสายที่มีกระแสใช้งาน (เฟสและนิวทรัล) ลอดผ่าน มิฉะนั้นการตรวจจับจะผิดพลาด ดูรายละเอียดในบทความ ZCT

แหล่งอ้างอิง

IEC 60255-151:2009 (Ed. 1.0) — Functional requirements for over/under current protection
Woonyoung ZCT Datasheet (WYZR series) — ข้อมูลผลิตภัณฑ์ ZCT รุ่นทรงกลม

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท