ZCT & Ground Fault

ZCT (Zero-phase Current Transformer) คืออะไร ทำงานอย่างไร

เขียนโดย: ทีมวิศวกรรม SAV Automationอ้างอิง: ตามหลักการ Zero-phase Current Transformer และเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ Woonyoung ZCT (ดูแหล่งอ้างอิงด้านล่าง)ปรับปรุงล่าสุด: 25 กรกฎาคม 2569
คำตอบโดยสรุป

ZCT (Zero-phase Current Transformer) หรือหม้อแปลงกระแสแบบผลรวมศูนย์ คืออุปกรณ์ตรวจจับ 'กระแสตกค้าง (residual current)' ที่เกิดจากไฟรั่วลงดิน หลักการคือให้สายที่มีกระแส (ทุกเฟสและนิวทรัล) ลอดผ่านแกนเดียวกัน ปกติผลรวมกระแสเป็นศูนย์ เมื่อมีไฟรั่วผลรวมจะไม่เป็นศูนย์ ZCT จะเหนี่ยวนำสัญญาณส่งให้ Ground Fault Relay สั่งตัดวงจร

ZCT (Zero-phase Current Transformer) หรือ “หม้อแปลงกระแสแบบผลรวมศูนย์” คืออุปกรณ์ที่ใช้ตรวจจับ ไฟรั่วลงดิน (ground fault / earth leakage) ในระบบไฟฟ้า มักติดตั้งคู่กับ Ground Fault Relay ในตู้ควบคุมโรงงาน

หลักการทำงาน

ในสภาวะปกติ กระแสที่ไหล “เข้า” เท่ากับกระแสที่ไหล “กลับ” ดังนั้นถ้าให้สายที่มีกระแสทุกเส้นลอดผ่าน แกนเหล็ก (core) ของ ZCT ในทิศทางเดียวกัน ผลรวมของกระแสจะเป็นศูนย์ ทำให้ไม่มีสัญญาณเหนี่ยวนำที่ขดลวด

เมื่อเกิด ไฟรั่วลงดิน กระแสบางส่วนไหลออกทางดินแทนที่จะไหลกลับตามสาย ทำให้ผลรวมกระแส ที่ลอดผ่าน ZCT ไม่เป็นศูนย์ เกิดเป็น “กระแสตกค้าง (residual current)” ZCT จะเหนี่ยวนำสัญญาณเล็ก ๆ ส่งให้ Ground Fault Relay สั่งตัดวงจร

ℹ️ แนวคิดสำคัญ

ZCT ไม่ได้วัด “กระแสโหลด” แต่วัด “ผลต่างของกระแส” ที่บ่งบอกว่ามีไฟรั่วหรือไม่

ต่างจาก CT ทั่วไปอย่างไร

หัวข้อCT (Current Transformer)ZCT (Zero-phase CT)
วัดอะไรกระแสของสายเส้นเดียวผลรวมกระแสของทุกสายที่ลอดผ่าน
ค่าปกติสัดส่วนกับโหลด≈ 0 (เมื่อไม่มีไฟรั่ว)
ใช้ทำอะไรวัดกระแส/มิเตอร์/ป้องกันโหลดตรวจไฟรั่วลงดิน

สายเส้นใดต้องลอดผ่าน ZCT

  • สายที่มีกระแสใช้งานทุกเส้น (เฟส L1, L2, L3 และนิวทรัล ถ้ามี) ต้องลอดผ่าน แกนเดียวกัน และ ทิศทางเดียวกัน
  • สายดิน (PE / Ground) ต้องไม่ลอดผ่าน ZCT
  • ถ้าสายใดสายหนึ่งไม่ได้ลอดผ่าน หรือทิศทางกลับกัน จะทำให้ผลรวมผิดและตรวจจับพลาด

ใช้ร่วมกับ Ground Fault Relay

ZCT ทำหน้าที่ “เซนเซอร์” ส่วนการตั้งค่าจุดตัด (trip level) และหน่วงเวลาอยู่ที่ Ground Fault Relay เอาต์พุตของ ZCT รุ่น Woonyoung มีทั้งแบบ 200mA / 1.5mA และ 200mA / 100mV ต้องเลือกให้เข้ากับรีเลย์ที่ใช้

อ่านต่อ

การเลือก ZCT ไม่ได้ดูจากกระแสโหลดเหมือน CT — ดูรายละเอียดที่ วิธีเลือกขนาด ZCT และถ้ามอเตอร์ทริปเพราะไฟรั่ว ดู มอเตอร์ทริปเพราะไฟรั่วลงดิน (Ground Fault)

ให้ทีมวิศวกร SAV ช่วยเลือกรุ่น

ZCT Woonyoung (200mA/1.5mA) →ZCT Woonyoung (200mA/100mV) →
💬 ปรึกษา / ส่ง Nameplate ทาง LINE🧾 ขอใบเสนอราคา

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ZCT ต่างจาก CT ทั่วไปอย่างไร?

CT วัดกระแสของสายเส้นเดียว (สัดส่วนกับโหลด) ส่วน ZCT วัด 'ผลรวม' ของกระแสทุกเส้นที่ลอดผ่าน ซึ่งปกติเป็นศูนย์ จะไม่เป็นศูนย์เมื่อมีไฟรั่ว จึงใช้ตรวจไฟรั่วลงดินโดยเฉพาะ

สายดิน (Ground) ต้องลอด ZCT ไหม?

ไม่ควร สายดิน/สาย PE ต้องไม่ลอดผ่าน ZCT ให้เฉพาะสายที่มีกระแสใช้งาน (เฟสและนิวทรัล) ลอดผ่านเท่านั้น มิฉะนั้นการตรวจจับจะผิดพลาด

แหล่งอ้างอิง

  1. Woonyoung ZCT Datasheet (WYZR series) — ข้อมูลผลิตภัณฑ์ ZCT รุ่นทรงกลม (round/cable-through)

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลเชิงเทคนิคเพื่อการศึกษาและการเลือกอุปกรณ์เบื้องต้น ค่าที่คำนวณเป็น “ค่าประมาณ” การออกแบบและติดตั้งจริงต้องตรวจสอบกับข้อมูลบน Nameplate มาตรฐานฉบับปัจจุบัน และวิศวกรผู้มีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ SAV ไม่รับผิดชอบต่อการนำไปใช้นอกบริบท

← กลับไปที่คลังความรู้